Transgender personen

Transgender verwijst naar een individueel gevoel met betrekking tot iemands identiteit: voel ik me vrouw, man, beide of geen van beide. Je genderidentiteit hoeft niet samen te vallen met je biologisch geslacht en kan veranderen doorheen de tijd. Transgender personen, of trans mannen en trans vrouwen, voelen zich niet, of niet helemaal, thuis in het geslacht (en de bijbehorende gendernormen) dat hen bij de geboorte werd toegewezen. Wie biologisch als vrouw is geboren en zich ook vrouw voelt, of wie als man geboren is en zich man voelt, noemen we cisgender.

Transgender personen zijn niet hetzelfde als intersekse personen. Men spreekt over intersekse personen wanneer mensen bij de geboorte in mindere of meerdere mate kenmerken van beide geslachten vertonen en zich dus op het biologische spectrum tussen de uitersten ‘man’ en ‘vrouw’ bevinden. Intersekse gaat over biologisch geslacht. Intersekse condities kunnen veroorzaakt worden door een andere constellatie in de chromosomen, of door een ongevoeligheid voor de werking van seksehormonen tijdens de prenatale ontwikkeling (transgenderinfo.be, 2019). Iemand die intersekse is, is niet per se trans, net zoals iemand die intersekse is niet per se holebi is, al kunnen beide combinaties voorkomen.

Onderzoek

De Cuypere & Olyslager (2009) berekenden voor Vlaanderen hoe groot het deel van de bevolking is dat in hun leven te maken krijgt met een gendervraagstuk. Deze cijfers liggen op 1 per 2.000 à 1.000 voor trans vrouwen en 1 per 4.000 à 2.000 voor trans mannen. Cijfers uit internationale onderzoeken tonen aan dat ongeveer 0,7% van de geboren mannen en 0,6% van de geboren vrouwen zich psychisch méér het andere dan het eigen geboortegeslacht voelt (transgenderinfo.be, 2019). Het aantal intersekse mensen is moeilijk te bepalen aangezien niet alle vormen (meteen) zichtbaar zijn, en omdat er weinig consensus bestaat over welke vormen onder de noemer intersekse vallen. Omdat niet alle variaties in sekse-kenmerken dezelfde fysieke uitdagingen geven of zelfs worden vastgesteld, loopt het geschatte cijfer zelfs op tot 1,7% van de bevolking (transgenderinfo.be).

Onderzoek naar transgender personen toont aan dat een groot aandeel van hen in de sport te maken heeft met seksisme (Storr et al., 2017). Volgens Elling (2018) is er de laatste jaren veel ten goede veranderd als het gaat om de inclusie van transgender personen en intersekse personen in het Nederlandse sportlandschap, in het kielzog van breder maatschappelijke veranderingen in het naleven van mensenrechten voor transgender en intersekse personen. Elling (2018) meent dat de discussie rondom deelname van transgender vrouwen en vrouwen met een van nature erg hoge testosteronspiegel moeilijk blijft. Enerzijds tijdens de sportbeoefening zelf – waarbij het gaat om fysieke mogelijkheden en het aangaan van een ‘eerlijke’ strijd – anderzijds door letterlijk bloot te gaan in de kleedkamer. Toch geeft Elling (2018) aan dat sportdeelname bevrijdend kan zijn gedurende en na gendertransities, ook op vlak van sociale inclusie, en dat medesporters daarbij begripvol en ondersteunend kunnen zijn.

Beleid en onderzoek naar transgender- en interseksevraagstukken in de sport in Vlaanderen ontstonden pas in de laatste paar jaar. Transgender personen sporten meestal op recreatief niveau, en voornamelijk in een niet georganiseerde setting, dus op eigen houtje en voornamelijk alleen. Fitness en zwemmen zijn de meest verkozen sporten bij deze transgender respondenten. Met betrekking tot de drempels om niet te sporten, blijkt dat heel wat transgender personen zich niet op hun gemak voelen in een sportclub (39.7%) en dat ze bang zijn voor reacties van anderen (36.8%). Niet weten of transgender personen welkom zijn, alsook niet op voorhand weten of kledinghokjes M/V gescheiden zijn, wordt tevens door een kwart van de respondenten als reden aangehaald (Heirweg, Motmans & Scheerder, 2019a; zie ook Heirweg, Motmans & Scheerder, 2019b).

Inclusie

Wat de inclusie van transgender en intersekse personen in de sport betreft, bracht de Vlaamse Ombudsdienst (D’Espallier, 2019) een brochure uit rond gender en sport waarin 13 praktische oplossingen worden voorgesteld. Deze oplossingen spitsen zich toe op toelatingsvoorwaarden, communicatie en handelen, en spanning wegnemen. Transgender mannen zouden niet meer bij de vrouwen mogen deelnemen vanaf het moment dat ze mannelijke hormonen beginnen te gebruiken. Transgender vrouwen daarentegen mogen pas bij de vrouwen deelnemen als ze aan de hormonale voorwaarden voldoen. Dit kan pas wanneer ze het testosterongehalte gedurende minstens 12 maanden onder 5nmol/l -10nmol/l volgens de richtlijnen van het IOC- heeft gehouden. Bijkomend, biedt ook de brochure ‘Transgender in de sport’ concrete adviezen voor de sportsector, zeker voor wat betreft de breedtesport (bv. participatie en fair play, coming-out, tegenstanders en uitwedstrijden, sportfaciliteiten en beleid en communicatie vanuit de sportfederatie).

Recent vernietigde het Grondwettelijk Hof op 19 juni 2019 gedeeltelijk de Transgenderwet “wegens de discriminatoire behandeling van personen met een niet-binaire genderidentiteit en personen met een fluïde genderidentiteit”. Het Grondwettelijk Hof gaat daarmee onder andere in tegen het feit dat de geslachtsregistratie in de geboorteakte beperkt is tot de binaire categorieën van man of vrouw. De nieuwe Transgenderwet heeft grotere gevolgen dat de gedeeltelijke vernietiging op zich. Voor de sport heeft dit de concrete implicatie dat een persoon nu op basis van zelfidentificatie kan kiezen om als man, vrouw of non-binair (x) door het leven te gaan.

WAT KAN JE DOEN TEGEN HOMO- OF TRANSFOBIE?

Gelukkig kan je met enkele kleine tips heel wat doen om het klimaat voor holebi’s en transgender personen in jouw sportclub te verbeteren.

Als bestuurder:

  1. Maak duidelijke regels en afspraken, zodat er geen twijfel is: holebifobie, transfobie, seksisme of andere vormen van discriminatie kunnen niet bij ons.
  2. Communiceer duidelijk over het beleid en de acties van de club rond holebifobie, transfobie, seksisme, enzovoort. Zorg er voor dat iedereen achter de acties staat door te luisteren naar feedback van spelers, trainer, ouders en supporters, en de acties aan te passen aan hun commentaar.
  3. Zijn er incidenten, grijp snel en kordaat in, zodat iedereen die bij de club betrokken is begrijpt waar de rode lijn is.
  4. Als iemand in de club slachtoffer wordt van pesterijen, ondersteun hem, haar of hun dan.

Als trainer:

  1. Zorg voor een sfeer waar iedereen zich goed voelt, in of uit de kast.
  2. Reageer op elke vorm van ongewenst gedrag, hoe klein ook.
  3. Sanctioneer als de speler ongewenst gedrag blijft vertonen.
  4. Geef het goede voorbeeld. Maak bijvoorbeeld geen flauwe grappen over seksualiteit, en lach niet mee als sporters of derden flauwe grappen maken over homo’s, lesbiennes, biseksuelen of transgender personen.

Als supporters:

  1. Reageer op elke vorm van ongewenst gedrag, hoe klein ook.
  2. Geef zelf het goede voorbeeld.
  3. Meld incidenten bij het clubbestuur.

Als official:

Ook als official is het belangrijk om te reageren op discriminatie. Lees onze 5 tips hier!

Ontdek ons project

EQUIP

Het Erasmus+ project EQUIP is in 2021 opgestart met als doel om bestaande goede praktijken rond gelijkheid en diversiteit toe te passen in de sportsector. Door het organiseren van workshops en het uitwerken van actieplannen worden sportorganisaties ondersteunt om te werken aan meer inclusie met betrekking tot gender, seksuele oriëntatie, handicap, socio-economische status en etniciteit.

Goede praktijken

Via de knoppen vind je informatie over organisaties, tools en goede voorbeelden met betrekking tot het transgenderthema.

organisatie

Out for the Win

Out For The Win wil de zichtbaarheid van holebi’s, transgenders, queers en intersekse personen in de sport verhogen via online verhalen en jonge atleten de kracht geven zich goed te voelen in hun eigen vel.

organisatie

Çavaria

Çavaria inspireert, stimuleert en ondersteunt verenigingen en individuen die opkomen voor een brede kijk op seksuele oriëntatie, genderexpressie en genderidentiteit. Ze streeft het welzijn na en komt op voor de rechten van homo’s, lesbiennes, bi’s en transgenders in alle aspecten van het dagelijkse leven.

organisatie

WEL JONG, NIET HETERO

Wel Jong Niet Hetero een vrijwilligersorganisatie met als voornaamste doel dat elke holebi- en transgenderjongere in Vlaanderen en Brussel zich goed en veilig voelt.

organisatie

TRANSGENDER INFOPUNT

Welkom bij het TIP – dé plek voor al je vragen over het transgenderthema. Ook over sport.

organisatie

BRUSSELS GAY SPORTS

Brussels Gay Sports staat voor gezelligheid, diversiteit en openheid. Het stimuleert de persoonlijke ontplooiing en sociale integratie van LGBTQI via sportactiviteiten en ontspanning, en dat in een geest van wederzijds respect en begrip.

organisatie

Auricula

Auricula is een Gentse holebi sportclub. De club staat open voor zowel holebi’s als hetero’s. Onderling respect is daarbij de sleutel.

organisatie

Homo- en Lesbienne Werking Mechelen

HLWM staat voor Homo- en Lesbienne Werking Mechelen en is een gemengde werking voor homoseksuele en biseksuele mannen en vrouwen en transgenders in de regio Mechelen.

organisatie

RAINBOWHOUSE BRUSSELS

Rainbowhouse Brussels heeft verschillende Nederlandstalige en Franstalige LGBTQI (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender,Queer, Intersexual) verenigingen van de Brusselse regio onder zijn vleugels. Het is een plek waar LGBTQI’s en hun vrienden terecht kunnen voor informatie, onthaal of om elkaar te ontmoeten.

organisatie

Merhaba

Merhaba bouwt aan een warme wereld voor alle holebi, transgender en intersekspersonen (LGBTQI) met een migratie-achtergrond.

organisatie

THE EUROPEAN GAY & LESBIAN SPORT FEDERATION

The European Gay & Lesbian Sport Federation (EGLSF) bindt de strijd aan tegen discriminatie op grond van seksuele geaardheid en stimuleert integratie. Het zorgt voor uitwisseling van informatie tussen Europese sportorganisaties en steunt de oprichting van holebi-sportverenigingen.

organisatie

THE GAY & LESBIAN INTERNATIONAL SPORT ASSOCIATION

The Gay & Lesbian International Sport Association is een internationale sport- en mensenrechtenorganisatie dat sportclubs, sportverenigingen en sporttornooien wereldwijd faciliteert.

organisatie

ALLIANTIE GELIJKSPELEN

De Alliantie Gelijkspelen streeft naar een sportomgeving waarin iedereen vrijheid en veiligheid ervaart door bewustwording te creëren en de problematiek bespreekbaar te maken.

organisatie

Pride Sports

Pride Sports zet zich in tegen homofobie in de sport in het Verenigd Koninkrijk en wil de toegang tot sport verbeteren voor alle holebi’s over de wereld.

organisatie

Pride in Sport

Pride in Sport wordt gesteund door de Europese Commissie en is een reeks van projecten en acties om discriminatie in sport tegen holebi’s te bestrijden.

organisatie

JOHN BLANKENSTEIN FOUNDATION

Geïnspireerd door de voormalig topscheidsrechter en homo-activist John Blankenstein, zet de Foundation zich in om de lhbt-acceptatie in de georganiseerde sport te verbeteren.

tools

Rapport ‘Genderongelijkheid en heteronormativiteit in de sport’

Ondanks het feit dat er de afgelopen jaren door verschillende actoren in binnen- en buitenland stappen werden gezet, is genderongelijkheid nog steeds een maatschappelijke realiteit, ook in Vlaanderen. Deze uitdaging heeft een impact op alle levensdomeinen. Sport is een van die levensdomeinen en vormt de onderzoekssetting van deze verkennende analyse. Het rapport van ICES rondt af met een beknopte bespreking en drie aanbevelingen voor de Vlaams Minister van Sport en bij uitbreiding de gehele sportsector.

tools

10 praktijkverhalen over sport, gendergelijkheid en seksuele diversiteit

Deze 10 praktijkverhalen over sport, gendergelijkheid en seksuele diversiteit bieden inspiratie, inzichten en concrete tips voor iedereen die betrokken is bij de organisatie en het beleid van sport. Deze praktijkverhalen tonen aan dat gendergelijkheid en seksuele diversiteit in de sport niet zomaar van vandaag op morgen tot stand zal komen maar eerder een continu proces is, van lange adem en van kleine en soms iets grotere stappen. In eerste instantie tonen deze praktijkverhalen aan dat er in de dagdagelijkse praktijk wel degelijk vooruitgang kan worden geboekt zolang gender en seksuele diversiteit in rekening worden genomen.

tools

PUBLICATIE ‘GENDER EN SPORT: HINK-STAP-SPRONG NAAR EEN INCLUSIEF BELEID’

Deze publicatie van Annelies D’Espallier (Genderkamer, Vlaamse Ombudsdienst) behandelt thema’s als het recht om deel te nemen zoals iedereen en de mogelijkheid tot zelfontplooiing, maar ook de zorg om een eerlijke en veilige sportomgeving of competitie. Het onderzoek vertrekt vanuit het gelijkheidsbeginsel en het verbod op discriminatie, toegepast op de sport. Het onderzoek toont dat het concept geslacht aangevuld is met allerlei lagen en veel minder statisch is dan men ooit allicht vermoedde. Het beschrijft de evolutie van de topsportregels gericht op transgenderpersonen en interseksepersonen. Met 13 concrete richtlijnen bij de omgang met gendervariatie, vraagt ze sportclubs om open te staan voor transgenders en interseksuelen.

tools

OVERLEGTOOL TRANSGENDERPERSONEN IN DE SPORT

Deze overlegtool is een hulpmiddel voor sportfederaties om een eigen beleid rond transgendersporters stap voor stap proactief vorm te geven. Zo kan sportdeelname voor transgenders vergemakkelijkt worden en is de sportfederatie voorbereid op mogelijke vragen. Aan de hand van doordachte vragen krijgt je beleid rond transgenderspersonen binnen je sport vanzelf vorm.

voorbeeld

Gay sportcafé

In Amsterdam wordt driemaal per jaar een ‘gay sportcafé’ gehouden. Deze informele netwerkborrel wil bruggen bouwen tussen sporters, bestuurders en beleidsmedewerkers ongeacht hun seksuele voorkeur, ter bevordering van een veilig en plezierig sportklimaat voor holebi’s en transgenders.

Ontdek onze tools

Benieuwd welke tools we zelf allemaal ontwikkelen?